Bảo tồn nhà sàn truyền thống của người Vân Kiều

Thứ ba - 07/05/2013 08:05
Trải qua thời gian người Vân Kiều ở bản Kalu, xã Đakrông, huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị nói riêng cũng như các bản ở miền Tây Quảng Trị đang đứng trước nguy cơ mất dần nét đẹp truyền thống trong lối xây dựng kiến trúc nhà sàn được hình thành từ xa xưa.
Nhà sàn truyền thống của người Vân Kiều
Nhà sàn truyền thống của người Vân Kiều

Bản Kalu có 58 ngôi nhà thì chỉ còn lại hai ngôi nhà giữ được nếp nhà sàn xưa truyền thống với lối kiến trúc độc đáo nhưng bên cạnh đó có gần 10 ngôi nhà lại "hạ sàn" xây dựng theo lối nhà trệt.

Trong cách thức dựng nhà sàn xưa của người Vân Kiều luôn tuân theo những quy tắc riêng rất chặt chẽ. Tạo sự thoáng mát vào mùa hè, ấm áp vào mùa đông, không có những điềm xấu xảy ra trong suốt quá trình ở.

Khi chọn đất làm nhà người Vân Kiều dựng nhà mặt chính hướng ra các con suối lưng tựa vào quả đồi tạo thành thế án ngữ.

Nếu nhà ở gần bờ sông, suối các nhà trong làng tập trung thành một khu trải dọc theo dòng chảy. Nếu ở chỗ đất bằng phẳng các nhà trong làng xếp thành hình tròn hay hình bầu dục ở giữa là nhà cộng đồng. Các đầu nóc nhà này không được đâm vào các đầu nóc nhà kia.

Người Vân Kiều ở nhà sàn nhỏ, trong nhà thường có ba thế hệ chung sống. Nhà dựng theo lối kiến trúc 4 vài, 3 chái. Nhà thường ngăn thành buồng làm chỗ ngủ riêng cho vợ chồng, cha mẹ già và các con trong gia đình. Người Vân Kiều kiêng nằm ngang sàn. Buồng luôn nằm ở phía bên phải được nối với hai gian ngoài bằng cửa phụ. Gian ở giữa dùng để đón tiếp khách.

Nhà Vân Kiều thường được bố trí cửa chính và cửa phụ. Cửa chính dành cho đàn ông cửa phụ dành cho đàn bà, cầu thang không được xây dựng ở chính giữa mà thường bố trí ở bên phải nhà, trong nhà bố trí 2 bếp lửa, một bếp ở trung tâm khu không gian sinh hoạt của gia đình (ở bên phải), bếp còn lại bố trí ở trung tâm khu không gian tiếp khách và thờ cúng (ở bên trái).

Nguyên liệu chủ yếu để làm nhà sàn là gỗ, mây, tre, nứa, lá tranh... Nhà sàn được kết cấu bởi bộ khung áp vào 8 cột gỗ chịu lực. Kết cấu kèo luôn tuân theo các con số chẵn 4,6,8.

Mái nhà Vân Kiều thường có độ dốc lớn. Mái lợp bằng tranh, sườn mái làm bằng tre, nứa và được làm hoàn chỉnh từ bên dưới sau đó mang lên lắp đặt.

Nhà Vân Kiều thường có hai xà gồ, đòn nóc thanh trên và dưới. Nhà có một chái hình tam giác, một mái hình tròn ở phía có cầu thang và hai mái chính hình thang.

Khi nhà xây dựng hoàn thành phải thực hiện lễ cúng chọn ngày giờ về nhà mới, tạ ơn Giàng, trình báo với gia tiên, cảm ơn dân làng đã giúp đỡ gia đình trong thời gian dựng nhà... và luôn có già làng đến dự.

Vốn được kế thừa cách thức dựng nhà sàn từ ngàn xưa nhưng đến nay nét đẹp trong lối kiến trúc xây dựng của người Vân Kiều chẳng còn mấy ai nhớ rõ mà đang dần mất.

Trước thực trạng chung số phận nhà sàn của người dân tộc thiểu số ở Quảng Trị bị mai một trong dòng chảy của đời sống hiện đại chính quyền địa phương nổ lực thực hiện những phương án nhằm bảo tồn nét đẹp truyền thống ấy để lưu giữ lại "hồn dân tộc" mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc.

Dự án Phát triển du lịch bền vững tiểu vùng sông MêKông tỉnh Quảng Trị từ năm 2009 đến năm 2013 do Ngân hàng phát triển châu Á (ADB) tài trợ là dự án góp phần khôi phục và phát triển du lịch cộng đồng, phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo cho vùng đồng bào dân tộc Vân Kiều. Để giữ lại nét đẹp truyền thống vốn có đồng thời phát triển hình thức du lịch cộng đồng điển hình tại bản Kalu, xã Đakrông, huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị. 

Tác giả bài viết: Phan Bảo Hòa

 Từ khóa: n/a

Tổng số điểm của bài viết là: 5 trong 1 đánh giá

Xếp hạng: 5 - 1 phiếu bầu
Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây